ΑΡΧΑΙΑ ΣΠΑΡΤΗ

Αρχαία Σπάρτη

video

Στην Αρχαία Σπάρτη, οι καθαρόαιμοι Σπαρτιάτες που ήταν γεννημένοι από γνήσιους γονείς Σπαρτιάτες λεγόντουσαν Όμοιοι γιατί υπήρχε ομοιογένεια σε όλα. Οι Όμοιοι δεν εργαζόντουσαν και αποκλειστική ασχολία τους ήταν οι στρατιωτικές ασκήσεις. Η υπηρεσία στο στρατό ήταν υποχρεωτική μέχρι τα εξήντα τους χρόνια. Η πόλη της Σπάρτης ήταν ένα τεράστιο στρατόπεδο.
Οι Όμοιοι ήταν πολιτικά ίσοι αλλά δεν είχαν όλοι την ίδια κτηματική περιουσία, άλλοι ήταν πλούσιοι και άλλοι φτωχοί. Αν κάποιος Όμοιος ήταν φτωχός και δεν μπορούσε να συνεισφέρει στα δημόσια συσσίτια, έχανε τα δικαιώματά του και κατατάσσονταν στην τάξη των υπομειόνων.
Μια δεύτερη κατηγορία ήταν οι Περίοικοι. Δεν θεωρούνταν γνήσιοι Σπαρτιάτες και δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα. Υπηρετούσαν όμως υποχρεωτικά στο στρατό, σε περίπτωση πολέμου. Ζούσαν στα χωριά γύρω από τη Σπάρτη και ήταν έμποροι, τεχνίτες και αγρότες.

Οι Είλωτες ήταν οι απόγονοι των Αχαιών που υποτάχθηκαν στους Σπαρτιάτες, όταν αυτοί κατέκτησαν τη Λακωνία. Ήταν δημόσιοι δούλοι, ανήκαν στη Σπάρτη και δεν πωλούνταν η αγοράζονταν. Ιδιωτικοί δούλοι απαγορεύονταν. Η Πολιτεία παραχωρούσε στους Ομοίους τους Είλωτες για να καλλιεργήσουν τα κτήματά τους. Οι Είλωτες κρατούσαν τα τελείως απαραίτητα για την επιβίωση τους και τα υπόλοιπα τα παρέδιδαν στους κυρίους τους. Οι Είλωτες στρατεύονταν σε καιρό πολέμου και σε περίπτωση που έδειχναν μεγάλη ανδρεία μπορούσαν να αποκτήσουν την ελευθερία τους αλλά πάντοτε παρέμεναν κατώτεροι.

Η ζωή των Ειλώτων ήταν απελπισιτκά άθλια και έτσι συχνά εξεγείροντο. Οι Σπαρτιάτες ήταν πάντα ολιγάριθμοι, ενώ αντίθετα οι άλλοι κάτοικοι της Λακεδαίμονος ήταν πολλοί, ιδίως οι Είλωτες που οι Σπαρτιάτες φοβούνταν. Γεννούσαν όσα περισσότερα παιδιά μπορούσαν, τα εκπαίδευαν σκληρά και τα μάθαιναν να σκοτώνουν Είλωτες ως στρατιωτική άσκηση. Κάθε χρόνο οι έφηβοι Σπαρτιάτες έπρεπε να σκοτώσουν τουλάχιστον έναν Είλωτα, μετά από ενέδρα και η διαδικασία αυτή ονομαζόταν κρυπτεία. Ο Είλωτας προσπαθούσε να υπερασπιστεί τη ζωή του και έτσι εκπαιδευόντουσαν στη συμπλοκή με τον εχθρό. Αφού σκότωνε έναν Είλωτα, ο έφηβος Σπαρτιάτης αποκτούσε πολιτικά δικαιώματα.  

Μοναδική απασχόληση των Σπαρτιατών ήταν ο πόλεμος και μόνιμη αγωνία τους η εξέγερση των Ειλώτων. Ζούσαν πολύ λιτά, η πολυτέλεια και η φιλοχρηματία θεωρούνταν ατιμωτικά ελαττώματα, εφάρμοζαν κοινοκτημοσύνη και είχαν στενή αλληλεγγύη μεταξύ τους. Αυτοί που είχαν πολιτικά δικαιώματα, συμμετείχαν στην Απέλλα.

Μόνο τα παιδιά αυτών με πολιτικά δικαιώματα εκπαιδεύονταν κατά το σπαρτιατικό σύστημα και γίνονταν στρατιώτες του σπαρτιατικού στρατού. Εάν τα παιδιά δεν ήταν αρτιμελή, τα εξέταζαν οι Φυλέτες και έδιναν διαταγή να τοποθετηθεί το νεογέννητο έξω από την πόλη. Δεν τα έριχναν στο Καιάδα, αυτό το έκαναν στους εγκληματίες αλλά τα εγκατέλειπαν στη τύχη τους. Εάν τα νεογέννητα ήταν τυχερά, τα έβρισκαν Περίοικοι η Είλωτες και τα έπαιρναν μαζί τους. Συνήθως όμως τα κατασπάραζαν τα θηρία. Στην αρχαιότητα δεν ήταν ασυνήθιστο να εγκαταλείπει η μητέρα το νεογέννητο σε κάποιο μέρος της πόλης εάν δεν το ήθελε. Στη Σπάρτη ήταν νόμος για τα μη αρτιμελή νεογέννητα.

Τα παιδιά της Σπάρτης ανήκαν στη Σπάρτη, όλοι οι πολίτες έφεραν ευθύνη για αυτά και είχαν δικαίωμα να επέμβουν στην ανατροφή τους. Οι γυναίκες τιμούσαν τους γενναίους γιους και περιφρονούσαν τους δειλούς που ήταν ντροπή για τις μητέρες που τους γέννησαν. Η μητέρα του δειλού γιού πρώτη τον καταδίκαζε και εάν χρειαζόταν βοηθούσε ακόμα και στην εκτέλεσή του.
Από την ηλικία των εφτά χρονών  αρχίζουν οι δοκιμασίες για τους Σπαρτιάτες με ξύλο, τιμωρίες, απαγορεύσεις, σκληρές ασκήσεις όλη μέρα. Μέχρι τα είκοσι χρόνια, υποβάλλονταν στην Σπαρτιατική Αγωγή. Κατατάσσονταν σε δύο ομάδες τη βούα (κοπάδι βοδιών) και την ίλα (ίλη). Στην βούα ήταν παιδιά της ίδιας ηλικίας και διδάσκονταν γραφή, ανάγνωση, χορό. Στην ίλα ήταν διάφορες ηλικίες και η εκπαίδευση ήταν στρατιωτική.  Φορούσαν ελαφρά ρούχα όλο το χρόνο, περπατούσαν ξυπόλυτοι, έτρωγαν λίγο και άνοστο φαγητό, κοιμώνταν σε καλαμένια στρώματα και μαστιγώνονταν σαν εκπαίδευση ή τιμωρία. Η διαμαστίγωση (ή αλλιώς ευάλκη) ήταν μια πρωτόγονη τελετή ενηλικίωσης και ο νέος έπρεπε να υπομείνει ολοήμερο μαστίγωμα. Κάποια αγόρια δεν άντεχαν και πέθαιναν ενώ οι πολυάριθμοι θεατές θεωρούσαν σαν κάτι φυσικό ένα τέτοιο θάνατο. Μάθαιναν υπακοή, πειθαρχία, σιωπή, σεβασμό στους μεγαλύτερους. Τους προέτρεπαν να κλέβουν αλλά εάν τους έπιαναν τιμωρούνταν πολύ σκληρά.

Όταν ο νέος ολοκλήρωνε την Σπαρτιατική Αγωγή και αφού σκότωνε ένα Είλωτα κατά την κρυπτεία, γινόταν Σπαρτιάτης πολίτης. Εκλεγόταν μέλος μιας δεκαπενταμελούς ομάδας συσσιτίων που ήταν μικρά στρατιωτικά σώματα. Έπρεπε να είναι ομόφωνη η αποδοχή του και γινόταν μόνο εάν υπήρχε κενή θέση. Μέχρι τα τριάντα χρόνια, ζούσε μαζί με τα άλλα μέλη της ομάδας στα ανδρεία και έτρωγαν στα κοινά σισσίτια. Μετά τα τριάντα, οι παντρεμένοι μπορούσαν να περνούν τις νύχτες στα σπίτια τους.

Η θέση των γυναικών στην Αρχαία Σπάρτη ήταν λίγο καλύτερη σχετικά με τις άλλες ελληνικές πόλεις. Η γυναίκα επιτρεπόταν να κληρονομήσει τους γονείς της και έτσι να γίνει οικονομικά ανεξάρτητη. Επειδή οι άνδρες έλειπαν για μεγάλα χρονικά διαστήματα σε εκστρατείες, οι γυναίκες ήταν αρκετά χειραφετημένες.

Η Πολιτεία αναλάμβανε τη μόρφωση τους. Τα νέα κορίτσια γυμνάζονταν ημίγυμνα μαζί  με τα αγόρια, στη πάλη, το δίσκο, το ακόντιο, το χορό. Όταν γινόταν είκοσι χρονών, αντί για δεκαπέντε που ίσχυε σε άλλες ελληνικές πόλεις, μπορούσαν να διαλέξουν τον σύζυγο τους. Οι άνδρες έμεναν στα ανδρεία δηλαδή τους στρατώνες μέχρι την ηλικία των τριάντα ετών κα έτσι τα ανδρόγυνα ζούσαν χωριστά. Ο άνδρας μπορούσε να συναντήσει τη γυναίκα του το βράδυ στο σπίτι αλλά μετά επέστρεφε στο στρατώνα.

Έτσι δεν υπήρχε ανία στη σχέση και το πάθος διατηρείτο για χρόνια. Η ερωτική ένωση ήταν δυνατή και οι Σπαρτιάτες πίστευαν ότι με αυτό το τρόπο γεννιούνται γερά παιδιά. Τον έρωτα δεν τον αντιλαμβανόντουσαν ως συναίσθημα αλλά ως φυσική ορμή.  Όπως οι άνδρες προετοιμάζονταν ώστε να γίνουν μια πολεμική μηχανή, έτσι και οι γυναίκες προετοιμάζονταν για να γίνουν μια μηχανή τεκνοποίησης. Η Πολιτεία περίμενε από τη γυναίκα γερά και γεναία αγόρια. Ο Σπαρτιάτης θεωρείτο αθάνατος εάν αποκτούσε αγόρια που θα πολεμούσαν για την Σπάρτη.
Μια οικογένεια μπορούσε να ζητήσει από μια εύρωστη γυναίκα άλλης οικογένειας να γεννήσει τα παιδιά της και αυτό θεωρούνταν μεγάλη τιμή. Έτσι δεν υπήρχε μοιχεία και ούτε πορνεία. Η γυναικεία ομορφιά εστιαζόταν στο γυμνασμένο σώμα και όλα τα άλλα ήταν περιττά, βαψίματα, κοσμήματα, κομψά ρούχα, αρώματα, καλλυντικά, ελκυστική συμπεριφορά. Οι γυναίκες έπρεπε να είναι σοβαρές.

Η Εκκλησία του Δήμου ή Απέλλα περιλάμβανε όλους τους άνδρες της Σπάρτης άνω των τριάντα χρόνων. Οι πολίτες δεν λάμβαναν το λόγο και δεν είχαν συμμετοχή στη σύνταξη των νόμων και των ψηφισμάτων. Εξέλεγαν τους Παιδονόμους, τη Γερουσία και τους Εφόρους. Αποδέχονταν ή απόρριπταν δια βοής τα ψηφίσματα που πρότειναν η Γερουσία, οι Έφοροι και οι Βασιλείς. Σε περίπτωση αμφιβολίας του δια βοής αποτελέσματος, γινόταν καταμέτρηση.

Η Εκκλησία του Δήμου είχε πιο περιορισμένες αρμοδιότητες σε σχέση με άλλες πόλεις της Ελλάδας και για αυτό η Σπάρτη θεωρούνταν λιγότερο δημοκρατική. Η Γερουσία και οι Έφοροι μπορούσαν να ασκήσουν βέτο στις αποφάσεις της Απέλλας.

Η Γερουσία ήταν ένα σώμα 28 ανδρών, ηλικίας άνω των 60 ετών και εκλέγονταν δια βίου από την Απέλλα. Βασικό κριτήριο επιλογής τους ήταν η στρατιωτική ικανότητα. Μπορούσε να εκλεγεί οποιοσδήποτε ανεξαρτήτως περιουσίας ή κοινωνικής θέσης αλλά συνήθως η Γερουσία απαρτιζόταν από πολίτες αριστοκρατικών οικογενειών.

Μέλη της Γερουσίας ήταν επίσης οι δύο βασιλείς, οπότε ο συνολικός αριθμός ήταν 30 άτομα. Οι Βασιλείς και οι Γέροντες ήταν ισόβιοι ενώ οι Έφοροι εκλέγονταν κάθε χρόνο. Οι Βασιλείς είχαν στη κατοχή τους τα βασιλικά κτήματα (τεμένη) και έπαιρναν τμήμα από τα λάφυρα του πολέμου. Ελέγχονταν από τους Εφόρους. Οι Έφοροι διόριζαν έναν Βασιλέα ως αρχιστράτηγο όταν γινόταν πόλεμος.

Οι πέντε Έφοροι θεωρούνταν νομοφύλακες της πολιτείας, φύλακες των παραδόσεων και υπεύθυνοι για την τήρηση της δημόσιας τάξης. Επόπτευαν τους Είλωτες, τους περίοικους, τους νέους Σπαρτιάτες, τους ενήλικους Σπαρτιάτες, τους κρατικούς αξιωματούχους και ακόμη αυτούς τους Βασιλείς. Εκλέγονταν για ένα χρόνο, στη νέα Σελήνη μετά την φθινοπωρινή ισημερία. Ένας εξ αυτών που ονομαζόταν επώμυμος, έδινε το όνομα του στη χρονιά. Μπορούσαν να επιβάλλουν πρόστιμα, φυλάκιση η ποινή θανάτου. Ήταν πρόεδροι της Απέλλας, είχαν στην αρμοδιότητα τους την εφαρμογή των αποφάσεων της Απέλλας, ελάμβαναν αποφάσεις σε περιόδους κρίσης και επόπτευαν την εξωτερική πολιτική. Δεν μπορούσαν όμως να εκλεγούν για δεύτερη θητεία και οι διάδοχοι τους τους αξιολογούσαν και μπορούσαν να τους επιβάλλουν ακόμη και τη ποινή του θανάτου εάν είχαν υποπέσει σε σοβαρό αδίκημα.

Η μεταρρύθμιση του Λυκούργου είχε σκοπό την ισότητα αλλά υπήρχε μεγάλη ανισότητα πλούτου. Το νόμισμα ήταν πολύ βαρύ και δεν είχαν που να το ξοδέψουν γιατί δεν υπήρχαν διαφόρων ειδών μαγαζιά όπως στην Αθήνα και άλλες πόλεις. Για να μην εκτεθούν οι Σπαρτιάτες σε άλλο τρόπο ζωής, οι ξένοι μπορούσαν να μείνουν το πολύ δύο μέρες. Απαγορεύονταν τα ταξίδια εκτός Λακεδαίμονος ώστε να μην έρθουν σε επαφή με άλλο τρόπο ζωής και παρασυρθούν. Πολλοί που για κάποιους λόγους βίωσαν ένα άλλο τρόπο ζωής δεν ήθελαν να επιστρέψουν στη Σπάρτη. Πάραυτα, το πολίτευμα της Σπάρτης αποδείχθηκε το σταθερότερο και μακροβιότερο, χωρίς εξωτερικούς κατακτητές, εσωτερικούς τύραννους, κοινωνικές αναταραχές ή πολιτειακές μεταβολές, με εξαίρεση τις εξεγέρσεις των Ειλώτων. 

error: Content is protected !!
Scroll to Top